วรรณกรรมท้องถิ่น: ภารกิจพิเศษ วิเคราะห์วรรณกรรมเรื่อง ท้าวกาฬเกษ

วรรณกรรมท้องถิ่น

เรื่อง ท้าวกาฬเกษ

สรุปเนื้อหานิทาน ท้าวกาฬเกษ

ณ เมืองพาราณสี มีกษัตริย์นามว่าสุริวงษ์ และมเหสีนามว่า กาฬ ปกครองนคร ท้าวสุริวงษ์มีม้ามณีกาบซึ่งเป็นม้าวิเศษเป็นพาหนะคู่บารมี ครั้งหนึ่งท้าวสุริวงษ์ได้ลามเหสีและชาวเมืองไปเรียนวิชาอาคมโดยมีม้ามณีกาบเป็นพาหนะ ไปพบพญาครุฑและยักษ์กุมภัณฑ์ได้เป็นสหายกันและ พระองค์ก็เรียนวิชาศาสตราศิลป์ กับพระฤาษีจนสำเร็จแล้วกลับมาครองเมืองต่อไป

เมื่อท้าวสุริวงษ์กลับมาครองเมือง ก็ต้องการจะมีบุตรชายเอาไว้สืบราชสมบัติแทน พระองค์ ดังนั้นจึงทำพิธีขอลูกกับพระอินทร์ พระอินทร์ได้ส่งเทพบุตรและเทพธิดาลงมาเกิดในเมืองมนุษย์เพื่อให้เป็นคู่สามีภรรยากัน โดยเทพบุตรองค์หนึ่งมาเกิดในท้องนางกาฬมเหสีของ สุริวงษ์ เมื่อนางกาฬประสูติออกมาเป็นชายชื่อว่า กาฬเกด กาฬเกดกุมารนี้ได้เจริญเติบโตมาเป็นลำดับ ครั้งหนึ่งเข้าไปเล่นในโรงม้าอันเป็นที่อยู่ของมณีกาบ ได้แอบขึ้นขี่ม้ามณีกาบก็พากาฬเกดกุมารเหาะไปในอากาศออกจากเมืองมุ่งเข้าป่าหิมพานต์

ขณะที่ท้าวกาฬเกดหนีออกจากเมืองนั้นได้พบกับนางนกสาลิกาคู่หนึ่งจึงให้สั่งความให้กลับไปบอกท้าวสุริวงษ์ด้วยว่าจะออกไปเที่ยวในป่าถึง ๓ ปี แล้วจะกลับมา เมื่อสั่งความเสร็จแล้วก็เดินทางต่อไปจนเข้าเขตเมืองผีมนต์ของเท้าผีมนต์ และท้าวกาฬเกดได้พักอยู่นอกเมืองพบกับชาวเมืองที่ออกมาหาฟืนแล้วได้ทราบข่าวว่าท้าวผีมนต์มีลูกสาวสวยชื่อ มาลีจันทร์ จึงพยายามจะไปพบนางในสวนดอกไม้ เมื่อนางมาลีจันทร์มาชมสวนท้าวกาฬเกษจึงเข้าไปหาแล้วชอบพอรักใคร่กัน ดังนั้นตอนกลางคืนจึงแอบเข้าไปหานางเป็นเช่นนี้มานาน ต่อมาท้าวผีมนต์สืบได้ความจริงจึงได้ทำหอกยนต์ดักยิง ขณะที่ท้าวกาฬเกดแอบเข้าไปนั้น พระองค์ได้ถูกหอกยนต์จนตาย แต่ก่อนจะตายท้าวเธอได้สั่งว่าอย่าเผาศพให้เอาใส่แพลอยน้ำไป นางมาลีจันทร์ได้ปฏิบัติตามที่ท้าวกาฬเกดสั่ง ทุกประการ

ศพของเท้ากาฬเกดลอยไปตามน้ำจนไปถึงอาศรมพระฤาษี แล้วพระฤาษีมาพบเข้าจึง ร่ายมนต์ชุบชีวิตให้ฟื้นขึ้นมา ท้าวกาฬเกษฟื้นขึ้นมาแล้วจึงเรียนศาสตราศิลป์อยู่กับพระฤาษี จนสำเร็จแล้วลาพระฤาษีกลับไปหานางมาลีจันทร์ใหม่ ท้าวผีมนต์ทราบข่าวอีกจึงเกิดการรบกัน ในที่สุดท้าวผีมนต์แพ้จึงยกเมืองและลูกสาวคือนางมาลีจันทร์ให้แก่ท้าวกาฬเกดอยู่ที่นั้นไม่นานก็พานางมาลีจันทร์เดินทางต่อไปอีก ในการเดินทางนี้ได้พบยักษ์หลายตน เช่น ยักษ์สาระกันยักคันธะ และยักษ์ขีนีสาระกาย ต่างต้องการจะให้ท้าวกาฬเกดอยู่เมือง แต่ท้าวกาฬเกดยังต้องการเดินทางต่อไป คืนหนึ่งเดินทางมาถึงร่มไม้ใหญ่จึงหยุดนอน ณ ที่นั้นได้มีนางกินรี ๓ ตนซึ่งเป็นลูกเลี้ยงของ พระฤาษีได้มาพบท้าวกาฬเกดเข้า ดังนั้น นางทั้ง ๓ จึงอุ้มเอาท้าวกาฬเกดหนีไปเมื่อท้าวกาฬเกษตื่นขึ้นมาพบนางทั้ง 3 จึงอยู่กับนาง ส่วนนางมาลีจันทร์และม้ามณีกาบเมื่อตื่นขึ้นมาไม่พบท้าว กาฬเกดจึงพากันออกตามหา นางมาลีจันทร์พบกับท้าวอสูร ท้าวอสูรจึงเอานางมาลีจันทร์ไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม ส่วนม้ามณีกาบนั้นได้พบกับพระฤาษี

กาฬเกดอยู่กับนางกินรีเป็นเวลา ๓ เดือน เมื่อนางกินรีลงมาปรนนิบัติพระฤาษีและได้ทราบข่าวจากพระฤาษีจึงไปบอกกับเท้ากาฬเกด ท้าวกาฬเกดจึงมาหาม้ามณีกาบแล้วออกตามหานางมลีจันทร์จนพบที่เมืองท้าวอสูร นางกินรีทั้ง ๓ นั้นก็ออกตามหาท้าวกาฬเกดจนมาพบกันที่เมืองอสูรแล้วปรับความเข้าใจกันจึงลาท้าวอสูรเดินทางต่อไป ได้พบพญายักษ์หลายตน ในระหว่างทางยักษ์โขโน ยักษ์พานตาวัน เมื่อท้าวเธอเอาชนะแล้วได้สั่งสอนให้ยักษ์ทั้งหลายตั้งอยู่ในศีลในธรรมแล้วเดินทางต่อไป

1. ที่มาของเรื่องท้าวกาฬเกษ

- ผู้แต่ง

เตชวโรภิกขุ (อินตา กวีวงศ์)

- ต้นฉบับ

ต้นฉบับมาจากวัดสว่างอารมณ์ อ.เมือง จ. ร้อยเอ็ด

- แต่งปีไหน พิมพ์ปีไหน

พิมพ์เผยแพร่เป็นอักษรไทยเมื่อ พ.ศ.๒๕๑๙ ความยาว ๔๘๐ หน้า

2. วิเคราะห์เนื้อเรื่อง

- ชื่อเรื่อง

ชื่อเรื่องกาฬเกษ เพราะมาจากชื่อของตัวละครเอก ผู้แต่ง อินตา กวีวงศ์

- แก่นเรื่อง

คู่กันแล้วไม่แคล้วกัน

- โครงเรื่อง

เปิดเริ่อง

ท้าวสุริวงษ์ซึ่งเป็นผู้ครองเมืองพาราณสี มเหสีของท้าวสุริวงษ์ ชื่อนางกาฬะ ท้าวสุริวงษ์มีม้ามณีกาบ ซึ่งเป็นม้าวิเศษเป็นพาหนะคู่บารมี ท้าวสุริวงษ์ก็เรียนวิชาอาคมกับพระฤาษีจนสำเร็จ แล้วกลับมาปกครองเมืองต่อไป

การดำเนินเรื่อง

ท้าวสุริวงษ์ ต้องการจะมีบุตรชายเพื่อเอาไว้สืบราชสมบัติแทนพระองค์ ท้าวสุริวงษ์ ทำพิธีขอบุตรกับพระอินทร์

ปมเรื่อง

พระอินทร์จึงส่งเทพบุตรและเทพธิดาลงมาเกิดให้เป็นสามีภรรยากัน เทพบุตรมาเกิดกับนางกาฬะ ซึ่งเป็นมเหสีของท้าวสุริวงษ์ นางกาฬะคลอดบุตรชื่อ กาฬเกษ และเทพธิดา เกิดเป็นลูกของท้าวผีมนต์ ชื่อนางมาลีทอง

จุดสูงสุด

กาฬเกษเติบโต ได้หนีเข้าไปเล่นในป่าเป็นเวลา 3 ปี เดินทางไปถึงเมืองผีมนต์จึงรักกับนางมาลีจันทร์ แต่ท้าวผีมนต์ได้รู้ว่ากาฬเกษมารักใคร่กับลูกสาวของตัวเองจึงทำหอกยนต์ยิงกาฬเกษตาย

คลายปม

ก่อนตายกาฬเกษได้สั่งนางมาลีจันทร์ว่าห้ามเผาศพ ให้นำศพไปลอยน้ำ นางมาลีจันทร์ก็ทำตาม ศพของท้าวกาฬเกษได้ลอยทวนน้ำไปถึงอาศรมของพระฤๅษี พระฤๅษีจึงทำพิธีชีวิตให้ และได้ร่ำเรียนวิชชาจนสำเร็จจึงกลับไปหานางมาลีจันทร์ ท้าวผีมนต์ทราบจึงเกิดการรบกัน แต่ท้าวกาฬเกษชนะ ท้าวผีมนต์จึงยกเมืองและลูกสาวให้ท้าวกาฬเกษครองเมืองผีมนต์

ปิดเรื่อง

ท้าวกาฬเกษครองเมืองผีมนต์ได้ไม่นานก็พานางมาลีจันทร์ออกเดินทาง ระหว่างการเดินทางก็ได้พบกับยักษ์หลายตน ท้าวกาฬเกษได้รับนางมาลีจันทร์กลับมาครองเมืองพาราณสีสืบต่อไป

- ตัวละครหลัก

กาฬเกษ : ลูกกษัตริย์เมืองพาราณสี เก่งในการสู้รบ รูปงาม ชอบการผจญภัย เป็นคนรักของนางมารีจันทร์

นางมะลีจันทร์ : ลูกสาวกษัตริย์เมืองผีมนต์ รูปงาม เป็นคนรักของกาฬเกษ

ม้ามะณีกาบ : เป็นม้าวิเศษที่พากาฬเกษหนีเที่ยว เหาะได้ พูดได้

- ตัวละครรอง

ท้าวสุริวงษ์ : กษัตริย์เมืองพาราณะสี มีมเหสี ชื่อนางกาฬทอน มีลูกชื่อ กาฬเกษ เป็นคนเก่งกล้า

นางกาฬทอน : เป็นมเหสีของท้าวสุริวงษ์ มีลูกชื่อกาฬเกษ รักลูกมาก

ท้าวผีมนต์ : กษัตริย์เมืองผีมนต์ มีมเหสีชื่อนางมะลีทอง มีลูกชื่อมะลีจันทร์ เป็นกษัตริย์ที่ห่วงลูกมาก

นางมะลีทอง : เป็นมเหสีของท้าวผีมนต์ มีลูกชื่อมะลีจันทร์ ห่วงลูกมาก

พระฤาษี : เป็นคนสอนวิชาให้กาฬเกษ และชุบชีวิตกาฬเกษ อาศัยอยู่ในป่า

สามนางน้อย : พระฤาษีเสกขึ้นมาให้เฝ้าท้าวกาฬเกษ รักกาฬเกฬเกษ รูปร่างสวยงาม

- ภาษาในการแต่งฉันทลักษณ์

วรรณกรรมนิทานอีสานเรื่องการะเกด ลักษณะการประพันธ์เป็นการประพันธ์แบบโครงสาร ซึ่งบางครั้งจะเรียกว่ากลอนลำ ซึ่งเป็นคำโคลงโบราณ นิยมประพันธ์วรรณกรรมที่ใช้อ่านโดยทั่วไป

- ภาษาลาวไหน

ลาวร้อยเอ็ด

- ฉาก

ฉากหลัก

ป่าหิมพานต์

ฉากรอง

เมืองพาราณะสี, เมืองผีมนต์

3. ความโดดเด่นของวรรณกรรม

- ใช้ภาษาถิ่นและตัวอักษรท้องถิ่น ตัวอักษรที่ใช้บันทึกในแต่ละภาคมีความแตกต่างกันและมีประวัติเก่าแก่เช่นเดียวกับอักษรที่เราใช้อยู่ในปัจจุบัน

- ใช้รูปแบบคำประพันธ์ท้องถิ่น ส่วนใหญ่เป็นร้อยกรองมีลีลาสอดคล้องกับสำเนียงภาษาท้องถิ่นและเอื้อต่อการออกเสียงเป็นทำนอง

4. การนำไปประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน

ปัจจุบันพบว่านำไปวรรณกรรมท้องถิ่น เรื่องท้าวกาฬเกษไปทำเป็น การ์ตูนและกลอนลำ